СССР-эй арадай артист, алдарта дуушан Ким Базарсадаев мэндэ ябаа hаа, хабарай эдэ үдэрнүүдтэ 80 наhанайнгаа дабаа дабаха байгаа. Сагай урасхал түргэн - нарата юртэмсэһөө хахасаһан сагhаань хойшо 15 жэл үнгэршэбэ. Теэд үргэн сээжын оёорhоо хүнхинэсэ, hүр хүсэтэйгөөр дуулаhан жабхаланта дуунуудынь, Буряадай оперын ба искусствын аша туhада бэелүүлhэн ажал хэрэгынь арад зоной сэдьхэлдэ мартагдангүй, хэтын хэтэдэ үлөөл даа.

 Ким Базарсадаев 1937 оной апрелиин 22-то хүндэтэй багша Иванай Базар-Садын бүлэдэ Ага тосхондо түрэhэн. Тиигэбэшье элинсэгэйнгээ, Далайн Иван хүгшэн абынгаа тоонто - элдин тэнюун Хойто-Ага нютагта ехэ дуратай байһан. Yсөөн үгэтэй дуушан «түрэл һайхан дайдаяа дуунууд соогоо түүрээхэб» гэжэ хэлэгшэ hэн. Тэрэ тунхаришагүй зоригтой, дэлгэр сэдьхэлтэй, дээрэһээ үршөөгдэһэн хуби заяатай хүн байгаал даа.

Ерээдүйн дуушан эдир наһандаа агаарай онгосо жолоодохо хүсэлтэй байһан. Тэрэ огторгойн гүн руу нүүhэн үүлэнүүдые, хушуутан ниидэhэн шубуудые, ониб-аниб гэhэн холын мүшэдые шэртэн хараха дуратай hэн. Зүгтөө хүгшэн эжынгээ «газар дэлхэйн нюруу дээрэ хүнэй зэргэдэ яба» гэжэ хэлэhэн захяаень соносожо, огторгойдо бэшэ, харин хүрьhэтэ алтан дэлхэйн нюрган дээрэ зол хубияа оложо, арадай дуушан болоо. «Залуушуулда залуур болоhон, ялагар тодо одон гээшэ. Агын ба Буряадай алдарта хүбүүн, Россиин эрхэтэн дэлхэйн олон гүрэнүүдээр ябажа, аялга дуугаа бэлэглээ, нютаг ороноо суурхуулаа. Бидэ элитэ хүнүүдээ мэдэхэ, дурсаха, тэдэнээрээ омогорхохо ёhотойбди», - гэжэ элитэ дуушан тухай Россиин Федерациин Федеральна Суглаанай аюулгүйе сахилгын ба хамгаалгын хорооной түрүүлэгшын орлогшо Баир Жамсуев тэмдэглэhэн байна.

Хайшаашье тэгшэ бэлигтэй, hайхан хоолойтой Базар-Садо Иванович абань лимбээр, хуураар, мандолинаар, гармонёор наададаг hэн. Айлай ехэ хүбүүн эсэгынгээ сүлхэ, шэрхи шанар шэнжыень, hайн хэрэг үүсхэхэ, бүдүүн шанга хоолойгоор дуу дуулаха бэлигыень бэедээ шэнгээжэ абаhан, эрын эрхим, зоригтой хүбүүн үндыгѳѳ. Харамтайнь гэхэдэ, эсэгэнь дүлэтэ дайнhаа бусаагүй. Цырегма Балдановна эжынь Агын багшанарай техникум дүүргээд, эхин шатын ангинуудай багшаар, сэсэрлигтэ, байрада хүмүүжүүлэгшээр ажаллаhан, ута наhа наhалhан. Yнэн сэхэ, шанга зантай эжынь 12 хүүгэдые хүл дээрэнь гаргаhан габьяатай. Гэртээ үри хүүгэдынь өөр өөрын уялгатай, эжынгээ үгэ жэншэдгүй дууладаг байгаа.

1941 ондо абань дайнда мордожо, бага наһанайнь жаргалтай хаhа үнгэрөө hэн. Тиихэдэ Ким оройдоол 4 наһатай, дороо жаахан 2 дүүнэртэй, гэртээ эрэ хүнэй орондо үлөө бэлэй. Дайн дажарай үедэ, hүүлээрхи жэлнүүдтэшье сар хүтэлжэ, газар хахалха, мал адуулха, үбһэ сабшаха, үнеэ hааха г.м. хамаг ажал хэһэн, ажабайдалай хатууе, үлдэхэ даарахые үзөө бэлэй. «Илалтын үдэрэй ерэхэдэ, ехээр хүхиһэндөө, нариихан, шанга хоолойгоор дуу дуулажа эхилээ һэнби» гэжэ Ким Иванович хөөрэдэг hэн.

Дэлгэрэнгыгээр 16-дахи дугаарта.

 

You have no rights to post comments