Сагаан эдеэн табаг яагаад бэлдэхэб гэжэ Могойтын аймагай Ага-Хангил нютагай ажаһуугша Долгоржаб Жигжитжаповаһаа hонирхобобди.

   - Долгоржаб Жигжитжаповна, нэн түрүүн өөр тухайгаа хөөрыт даа.

   - Ага-Хангилда 1958 ондо түрэhэнби, сагаангууд омогойб, нохой жэлтэйб. Наhаараа үхэр мал хаража, эжынэрээ үргэжэ, долоон үри хүүгэдээ hайн hургуулитай, hургаалтай үндылгэхын тула Цыдендоржо нүхэртэеэ оролдоhомди. Хүүгэдтээ багаhаань бурхан багшын тарни маанинуудые уншажа ябаха, арадайнгаа ёhо гуримуудые сахиха хэрэгтэй гэжэ заагааб.

   - Буряадууд «Эдеэнэй дээжэ - сагаан эдеэн» гэдэг. Энэ ямар удхатайб гэжэ тайлбарилжа үгыт.

   - «Эдеэнэй дээжэ» гэхэдээ, бүхы эдеэ хоолой эгээл hайхан, шухалань гэжэ ойлгонобди. Һүнэй зүйлнүүд, hүн - булта сагаан эдеэн болоно. Сагаан эдеэн хоолтой байхадаа, хүн шанга, шэрхи, хүнгэн бэетэй ябадаг. Минии түрэл эгэшэнэр тарагаа бүрижэл байдаг, хүнгэн гэгшээр мүнөө болотороо гүйжэ шахуу ябадаг.

   - Сагаан эдеэн табаг яагаад хэхэб гэһэн ёhо гуримууд бии гү?

   - Табагтаа бүхы юумэнэйнгээ дээжэ хэдэгбди, амтатай сагаан шэхэр, конфетэ, печени, тоhо г.м. зүйлнүүдые оруулдагбди. Тиигээд сагаан харгытай, сагаан hанаатай ба сагаан сэдьхэлтэй, элүүр энхэ, эбтэй эетэй, ута наhатай, удаан жаргалтай, буянтай хэшэгтэй булта ябая гэжэ hайниие hанажа, табагаа бэлдэхэ ёhотой. Сагаан эдеэнэй хэншүүгээр огторгойн олон бурхадые, орон нютагайнгаа сахюусадые хүндэлдэг болонобди, тиихэдэ бурхад, нютагай сахюусад: «Оо, ямар гоё амтатай үнэр гутана гээшэб» гээд баярладаг гэхэ.

   Сагаан эдеэн табаг үндэрөөр хэхэ хэрэгтэй. Хилээмэ гоёхоноор, тэбхэрхэнүүдээр хэршээд, гурба дабхарлаад, hүүлээрнь сухари, печени, вафли баhал гурба гурбан дабхараар түхэреэлэн хэхэ, хажуу тээшэнь гаргажа болохогүй. Сагаан шэхэр, элдэб янзын гоё конфетэнүүдые хэхэ, тон дээрэнь тоhо, тоhогүй байбал, зөөхэй хэхэдэ болохо.

   Нютагаймнай дуганда монгол hарын 12-то Алтан Гэрэл, Мандал Шива, Отошо, Жамсаран сахюусаниие Агын дасанай Дондоков Бэлигто лама ехэ зиндаатай ламанартай суг ерэжэ хурадаг. Тус хуралнуудта, обоогоо тахихадаа, нютагаймнай захиргаанай ажалтад нютагай сагаан эдеэн табаг томоор бэлдэдэг, тиихэдэ буддын шажанай бүлгэмэйхид үшөө нэгэ табаг бэлдэдэг, бүлгэмэймнай ударидагша Баир Шойропович Шойропов юм. Бүлгэмэймнай мүнгэ баригша Цыпелма Биликтуевна Жамсоева ехэнхидээ табаг бэлдэдэг, заримдаа сүлөөгүй, талаар ошоhон байхадань, би хэдэгби. Уншалга, хуралнуудай hүүлээр ламанарые нютагайхид ба жэлээ оруулжа байгшад хүндэлдэг.

   Дуган манай гэрһээ дүтэ оршодог юм. Гэр бүлөөрөө досоонь, хорёо соонь сэбэр байлгаха гэжэ оролдодогбди. Дуганай хорёо соо элдэб янзын hөөг ургамал, сэсэгүүдые таряа hэмди, уhалнабди, гоёор ургажа байна, үрмэдүүл ногооень түүдэгбди. Цыдендоржо нүхэрни үбhыень сабшаа hэн, үбэлдөө уншалгануудай урда тээ галынь түлэдэгбди. Хүүгэд, зээнэрнай гэртээ ерэхэдээ, дуганаа гороолоод, сэбэрлэлсээд ошодог лэ даа.

   - Һайнта даа.

   Цымжидма ДОЛГОРОВА.

You have no rights to post comments