Галина Очировна Архипова… Энэ хүн Шэтын можын, Агын тойрогой тамирай түүхэдэ сэгнэшэгүй хубитаяа оруулһан бэлигтэй тамиршан байһан. Алтан дэлхэй дээрэ алхалжа ябахадаа, эдир үетэндэ - дуратай багша, тамиршадта - бэрхэ һоригшо, нүхэртөө, үри хүүгэдтээ найдамтай нүхэр, энхэргэн эжы ябаһан юм. 

Агын талын үзүүр басагадай нэгэн ябаһан Галина Архиповагай һур харбалгаар СССР-эй абсолютна абарга болоһоор, байгша ондо тэбхэр 50 жэл үнгэрөө.

Галина Архипова.

 

Буряад арадайнгаа омогорхол, залуу үетэндэ жэшээ ябаһан эгэшын баян намтар, тамирай зам тухай бэшэхэ хүсэлтэйбди.
Галина Архипова Могойтын аймагай Ага-Хангил нютагта 1944 оной январиин 7-до түрэһэн намтартай. Бага балшар наһаниинь дайнай һүүлээрхи хүндэ жэлнүүдтэ үнгэрөө. Хүндэ хүшэр үедэ Галя басаган аба эжыдээ туһалжа, һуралсалһаа үлэнгүй, ном һудартаа оролдосотой һураа. Тэрэ Ага-Хангилай һургуули дүүргэжэ, Эрхүүгэй гүрэнэй университедтэ хари хэлэнэй факультедэй оюутан боложо, англи ба немец хэлэнүүдые гүнзэгыгөөр шудалаа. Тэндэ табан жэл һуража, мэргэжэлтэй болоод, түрэл нютагаа бусаһан байна. Ага-Хангилайнгаа һургуулида англи хэлэнэй багшаар хүдэлжэ, ажалайнгаа намтар эхилээ. «Хари хэлэ үхибүүд ород хэлэнһээ түргэн ойлгодог. Заахада бэлэн байгаа», - гэжэ Галина Очировна багшын ажалһаа үни болёод байхадаа хэлэһэн ха.
Тэрэ 1970 онһоо һур харбалгаар ехээр һонирхожо, бэеэ һоридог болоо. Бүри залуухан ябахадаа, үбгэд хүгшэдэй һур харбажа байхые анхаржа харадаг байгаа. Хаанашье мүрысөөнэй эмхидхэгдээ hаань, hур харбаанай зураахай тээшэ Галина басаган шамдуухан гүйшэдэг һэн. Зураахайнуудай саана бууһан годлинуудые харбаашадта тэхэрюулхэ. Тиигэжэ һурша номдо «хорхойтой» болоо аабза.
Тэрэ Сибириин ба Алас Дурнын зонын, можын, тойрогой, Могойтын аймагай хэмжээнэй мүрысөөнүүдтэ, Агада, Улаан-Yдэдэ, Монголдо үнгэргэгдэhэн уласхоорондын уулзалгануудта оло дахин оройлhон ёhотойл хүйхэрэй мэргэн ябаһан. Үхибүүдтэ хари хэлэ заахын хажуугаар тамирай шэглэлээр амжалтатай ябаа бшуу. 1972 ондо Галина Архипова һур харбалгаар СССР-эй абсолютна абарга боложо, Агын талаар ехэ баяр талархал болоһон байна. Тиигэжэ тэрэ һур харбалгаар «СССР-эй тамирай габьяата мастер» нэрэ зэргэтэй болоо һэн ха.
Тэрэ үедэ Лхама Бадмажапова, Лхама Батомункуева ба бусадтай мүрысөөнүүдтэ ябажа, үндэр амжалта туйладаг болоһон. Ехэ-ехэ мүрысөөнүүдтэ Агын басагад хоорондоо 1-дэхи һууриин түлөө мүрысэхэ. Нэгэ мүрысөөндэ Лхама Бадмажапова, һүүлдэнь Галина Архипова шалгарха. Агымнай басагадһаа бүридэһэн СССР-эй эхэнэрнүүдэй можо 1974 ондо үнгэргэгдэһэн Европын мүрысөөндэ илагшад боложо, тэрэ үе сагуудта һая нааша үзэгдөөгүй үрэ дүн харуулаа бэлэй. Мүн Галина Архипова хубиин мүрысөөндэ хүрэл медальда хүртэһэн байха юм. Европоһоо бусахадань, нютагайхидынь Галиные яажа угтаа һэм... Одоол баярай ехэ баяр болоо! Шэтэһээ тамирай дарганар ерэжэ амаршалаа. Галина Архипова 1979 он болотор СССР-эй можодо орожо, мүрысөөнүүдтэ харбажал ябаа. Дэлхэйн мүрысөөнүүдтэ нэгэтэ бэшэ хабаадаһан юм.
Тэрэ 35-тай болотороо эдэбхитэй харбажа ябаһанаа, һоригшын ажалда бэеэ зорюулха гэжэ шиидээ һэн. Могойтын аймагай хүүгэдэй тамирай һургуулида үхибүүдтэ һур харбалгын нюусануудые, дүй дүршэл заажа эхилһэн. Һоригшоор олон жэлдэ амжалтатай ажаллаһанайнгаа түлөө «Россиин физическэ культурын габьяата хүдэлмэрилэгшэ» гэһэн хүндэтэ нэрэ зэргэдэ хүртэһэн байна. Тиихэдэ «Россиин физическэ культурын ба тамирай эрхим» гэһэн энгэрэй тэмдэгээр шагнагдаһан. һоригшоор хүдэлхэ үедѳѳ хэды олон талаан бэлигтэй тамиршадые бэлдээ гээшэб. Тэрэ тоодо тамирай 10 мастернуудые, 20 гаран кандидадуудые хүмүүжүүлһэн гээшэ. Дээдэ категориин багша ябаа. Михаил Архипов нүхэртэеэ 2 хүүгэдые үндылгэһэн байха юм. Ашанарынь хүгшэн аба эжыһээ жэшээ абажа, һур амжалтатай харбадаг.
Галина Архипова Эрхүүдэ һураха үедѳѳ Усть-Ордагай Михаил Архиповтай танилсажа, айл бүлэ болоһон байна. Хоюулан Ага бусажа, нүхэртэеэ тамирай хүгжэлтын хойноһоо шармайн ороһон юм. Михаил Архипов тамирай хэшээлэй багшаар хүдэлжэ байхадаа, волейболой секци ябуулдаг һэн. Хажуугаарнь столой теннис, шатар наадаха, һур харбаха угаа дуратай. Һая болотор теннис наадажа, мүрысөөнүүдые шэмэглэдэг байгаа.
Галина Очировна багша, һоригшо ябахадаа, эдир үетэндэ энхэ элүүрые сахижа, аха зониие хүндэлжэ ябахые заадаг, Эхэ оронойнгоо найдамтай эрхэтэд болохые хүмүүжүүлдэг һэн.
1991 ондо Үндэр түрэлтэ Далай ламын Ага морилжо ерэхэдэнь, Галина Архипова санаартантай уулзаха, хөөрэлдэхэ хубитай байгаа. Тэрэ сүлөө сагтаа түүхээр һонирходог һэн ха. Нүхэртэеэ холын газараар аяншалха дуратай һэн. Италиин Венеци аяншалаад ерэхэдээ, Леонардо да Винчиин музей хараһанаа нютагайхидтаа хөөрэһэн гэдэг.
Тэрэнэй нэрэ «Женщины Сибири» гэһэн дэбтэртэ оруулагдаһан юм. Галина Архипова 73 наһандаа алтан дэлхэйтэеэ хахасаһан. Михаил Архипов мүнөө 90 наһанайнгаа дабаан дээрэ үри хүүгэдэйнгээ дунда буянта наһа эдлэжэ байна.

Эрдэни ЧИМИТДОРЖИЕВ.

You have no rights to post comments