Салехардын буряадуудай бүлгэм албан ёhоной бүридхэлдэ ороодүй, тиибэшье өөhэдөө сугларжа, хотын хэмжээ ябуулгануудта хабаадажа байдаг. Тэдэ 2020 ондо олоороо сугларжа, түрүүшынхеэ «Эрдэм» диктантда хабаадаhан байна. Тэрэ гэһээр, гол түлэб, Салехард, Лабытнанги, Белоярск ба Салемал хотонуудта ажаһуудаг Агын буряадууд бэшэдэг юм. Урда-Ага нютагhаа гарбалтай, буряадуудай «Толон» бүлгэмэй түрүүлэгшэ, хотын полицида участковонуудай даргаар хүдэлдэг подполковник Буянто Дабасамбуевай хөөрэhөөр, 4 хото дээрэ 18 бүлэ, Агын 55 буряадууд ажаhуудаг. Буряадуудбди гэжэ Сагаалганда ондоо нютагуудай буряадууд ерэхэдээ ерэхэ, үгыдөө үгы байдаг ха, эгээ эдэбхитэйгээр бүхы хэмжээ ябуулгануудта ябадаг гол бүлэг гэхэдэ, эдэл 18 бүлэ болоно. Цыцыгма Дамдинова диктант эмхидхэдэг.
   Буряадуудай бүлгэмэй аха захатан гэхэдэ, Мунко ба Цыцыгма Дамдиновтан, Зоригто ба Ирина Батоболотовтон, Толон ба Дугарма Санжимитуповтан болоно.
   Хаанахишье буряадуудай харилсахаяа ерэбэл, дуратайгаар угтан абаха тухайгаа Буянто Раднажапович мэдүүлнэ. Лабытнанги хотодо гэр бүлэтэеэ 2019 онhоо ажаhуудаг, Зугаалай нютагай Валентина нүхэртэеэ 3 хүүгэдые хүмүүжүүлнэ.
Тэндэ байһан буряадуудай олонхинь Салехардда ажаhуудаг, хажуудань, Обь мүрэнэй нүгөө эрьедэ, Лабытнанги хотодо Агын ба Буряад ороной гурба-гурбан бүлэ ажаhууна. Тэдэ хоорондоо ябалсажа, харилсажа байдаг. Нютагайхид элдэб hалбаринуудта амжалтатай хүдэлдэг. Улаан-Үдын Николай Дагбаев – Т.Ахатовагай нэрэмжэтэ Олимпиин резервын ДЮСШ-гай hур харбалгаар hоригшо, Россиин мүрысөөнэй илагша Виктория Бальжанова болон Чингис Ринчино хүмүүжэмэлнүүдтэй. Агада пенсионно жасада хүдэлжэ байhанаа ошоһон, мүнөө тэндэ энэл һалбарида ажалладаг Хурамхаанай Булат Ламажапов hайн дураараа Салехард хотын армрестлингын федераци байгуулhан. Тэрэ тамирта ехэ шуналтай, олон хүмүүжэмэлнүүдтэй, мүрысөөнүүдтэ Салехард хото түлөөлдэг юм.
   Агын буряадууд Салехард хото эгээ түрүүн 2012 ондо ажалда орохоёо ошоо. Тиигээд hубарин, түрэлхид, нүхэд, танилнуудынь ошожо эхилээ. Түрүүшүүлэй тоодо Ага-Хангилай Цырен Дамбиев Эльвира нүхэртэеэ ошоо, Цырен наймаагай түбтэ ахамад бухгалтераар хүдэлдэг. Баhал түрүүн ошогшод гэхэдэ, Зугаалайн Цырендоржо ба Соёлма Санжимитуповтан, тэдэ – телевидениин хүдэлмэрилэгшэд. Цырендоржын гэртэхин харуулшанаар хүдэлдэг Толон ба багша Дугарма Санжимитуповтан болоно. Ехэ Дарима басаганиинь Салехард хотын Тамирай федерацида мэргэжэлтэнээр хүдэлдэг, Даши нүхэрынь – малай аргашан. Гадна Мунко ба Цыцыгма Дамдиновтан ерэhэн. Мунко – харуулшан, Цыцыгма – Салехардын олон шэглэлтэй колледжын багша, Жамсаранжапов Булат хүрьгэниинь зуботехнигээр хүдэлнэ, Марина басаганиинь – врач-терапевт.
   Ямалай буряадууд Сагаалганда буряад ёhоор адис, хүжэ ууюулаад, сагаан эдеэн табаг дэлгээжэ, hү, сайгаа үргөөд, аха захатанаа гэр гэрээрнь золгодог заншалтай. Тэдэ Салехард хотодо кафедэ сугларжа, бэе бэеэ бэлэгээр, hайхан үреэлээр золгоhоной удаа олон конкурснуудые эмхидхэдэг. Шагай наадажа, hээр шаажа, буряад дуунуудые татажа, ёохор хатаржа, арадайнгаа hайндэр үнгэргэдэг заншалтай юм. Мүнөө жэл гурбан бүлэ квартира худалдан абажа, шэнэ гэрэй баяр тэмдэглээ hэн. Зундаа хүдөө гаража, тамирай элдэб янзануудаар мүрысэжэ байдаг. Буряадууд бэе бэеынгээ ерэхэдэ, угтажа абаад, байра хүлhэлхэ гэхэhээ эхилээд, ажабайдалай талаар арга шадалаараа хамhалсадаг.
   Жэлhээ жэлдэ буряадуудай тоо олошорно. Салехардда дээдэ hургуули үгы, хоёр колледжтой, 1-иинь – Салехардын олон шэглэлтэй колледж, 2-дохинь – Ямалай полярна агроэкономическа техникум (ЯПАТ). Лабытнангида колледжын филиал бии.
   Хоёр жэлэй саана Даримаевтанай бүлэ ерээ. Бато – автобусой жолоошон, Соёлма нүхэрынь – Салехардын 2-дохи дунда hургуулиин багша. Салемалай 2-дохи дунда hургуулида директорэй орлогшоор Дарима Балданова хүдэлнэ.
   Мүнөө жэл Баяновтанай, Бутитовтанай бүлэнэр, Догойн Баира Дамдинова медсестра, нэгэ врач-фтизиатр зөөжэ ерээ.
   Ноябрьск, Новый Уренгой, Надым хотонуудта үсөөншэг буряадууд ажаhуудаг, теэд Салехардһаа холо, 1000-аад модоной зай болодог. Гэртээ, Ага нютагаа авто-унаагаар ошоходонь, харгыдань хүрэхэ буряадууд байдаг. Олонхи буряадууд 50 мянгаад ажаhуугшадтай Салехард дээрэ ажаhуудаг, Лабытнанги хото тойрогой ниислэлһээ 10 гаран модоной зайда оршодог.
   Дунда наhанай Буянто Раднажапович бүлгэмэйнгөө эдэбхитэдэй нэгэн болодог. «Алтаргана» нааданда урилгын ерэхэдэ, Салехард хотын физическэ культурын ба залуушуулай таhагhаа данса бэлдэжэ: «Ошоё, жагсаалда хабаадая, hур харбалгаар хубиин зүгhөөшье мүрысэе» гэжэ дурадхаһан байна.
   Тиигээд мүнөө жэл «Алтаргана» нааданда командын түлөөлэгшэд – Толон ба Дугарма Санжимитуповтанай бүлэ Дарима басагантаяа hур харбалгаар мүрысөө. Табан бүлэ бүлгэмөө түлөөлжэ ерэһэн байна.
   Лабытнанги вахтовигуудай хото юм. Москваhаа Лабытнанги хүрэтэр пассажирска поезд ябадаг, тэндэhээ Новый порт хүрэтэр вахтовигуудые шэрэдэг технологическа поезд ошодог юм. Лабытнанги хотоһоо хойшо Ямал хахад арал оршодог, тэндэhээ баруун тээшээ ошодог трубопровод бии. Салехард хотын Ямалай түб болоходо, тэндэ нефть ба газ олзоборилдог хүтэлбэриин офисууд бии болоо. Гол филиалнуудынь Новый Уренгой, Надым дээрэ бии, гадна тэндэ нефть олзоборилдог завод, комбинадууд хүдэлдэг. 

 

   (Үргэлжэлэлынь 41-дэхи дугаарта уншахада болохо).

   Нордоп БАБУЕВА.

You have no rights to post comments