Үбһэ хуряалга дүүрээдүй

   Тойрогой Захиргаанай хүдөө ажахын хүтэлбэриин мэргэжэлтэдэй үбhэ сабшалгаар бэлдэhэн hүүлшын мэдээгээр, Агын ба Могойтын аймагуудай ажахынууд түсэбөө 96 хуби тухай дүүргээд ябана.

   Агын аймагай «Урда-Ага», Калининай нэрэмжэтэ, «Хойто-Ага», «Һүдэнтэ», «Гүнэй» хамтын ажахынууд хараалhан түсэбөө үлүүлэн дүүргэбэ. «Соло», «Түншэ», «Хула», «Аргал», «Хяла» гэһэн нээмэл ажахынууд хараалһан түсэбһөө ехэ үбһэ абажа, хорёо руугаа орууланхай. Агын аймагай хүдөө буусануудаар үбэлжэхэ 15141 толгой малда 23990 тонно малай хоол бэлдэгдээд байна. Тойрог дотор эгээл олон ниитын малтай «Хүнхэр», «Согто-Хангил» ажахынуудай үбһэшэд түсэбөө дүүргэхын тула шармайна. Жэшээ дээрэ тогтоходо, согто-хангилайхид 1475 толгой малда 2564 тонно үбһэ тэжээл нөөсэлхэ хараа түсэбтэй. Тус ажахын түрүүлэгшэ Зорикто Дондоковой тайлбарилһаар, бороо хуратай жэл байжа, Согто-Хангилай дэбисхэр дээрэ үбһэн, таряан һайнаар ургаа. Үбһэшэдэй бригадань оньһожоруулагдамал техникын хүсөөр малдаа хоол бэлдээ. Шэнэ КДП, үбһэ монсогойлдог рулонно пресс-подборщик абтанхай. Бороон, шэнгэн түлишын дутагдал һаад ушаруулаа. Гэбэшье, ажахын хүтэлбэриин, механизаторнуудай оролдолгоор дутуу дунданууд саг соогоо шиидхэгдэжэ, ажал бүтэжэ байна. Мүнөө үбһэшэд нөөсэлһэн хоол ажахын буусануудта шэрэнэ. Хүршэ хүнхэрэйхид согто-хангилайхидһаа 40 гаран толгойгоор үсөөн малтай, харин үбһэ тэжээл бэлдэхэ түсэб-даабаринь ехэ бшуу. Хүнхэрэй талаар хэбтэһэн үбһэн үгы: саг соогоо малшадай буусануудаар тараагдана. 

   Могойтын аймагай «Победа», «Гэрэл», «Дружба», «Наринай-Адаг» ажахынууд түсэбөө үлүүлэн дүүргээ бшуу. «Могойтын», Ленинэй нэрэмжэтэ, «Ушарбай», «Улаан-Одон», «Хүһөөшэ» ба бусад ажахынууд 80-hаа 94 хуби хүрэтэр түсэбөө дүүргээд, зуудаа дүтэлжэ ябана. Могойтын аймагай 14582 толгой малда 24784 тонно хоол нөөсэлэгдэхөөр хараалагдана. «Победа» ажахын оньһожоруулагдамал бригада 2174 тонно үбһэ тэжээл нөөсэлөөд байна. Бэлдэһэн хоол 1282 толгой малай үбэлжэлгэдэ хүрэхөөр хараалагдана. Бригадир Даши Доржиевай ударидадаг бригада үбһэ бэлдэлгын ажалаа дүүргээд, таряа хуряалгын ажал эршэдүүлнэ.

   Бэшэ аймагуудтай зэргэсүүлхэдэ, Дулдаргын аймагай үбhэ тэжээл нөөсэлэлгын хүдэлмэринүүдэй байдал муушаг байна. Ажахынууд түсэбэйнгөө оройдоол 74 хубииень дүүргээд ябана. Баримтанууд дээрэ тогтоходо, Алханын «Эрдэм» ажахы мүнөөдэрэй байдалаар 77 малтай, эдэ малай үбэлжэлгэ бараг дабахын тула 134 тонно хоол хэрэгтэй. Табтаанайнхид үбэлжэлгэдэ хүрэхэ үбһэ абаа. «Табтаанай» агрокооперативай үбһэшэд 95 толгой малдаа 165 тонно үбһэ тэжээл нөөсэлнэ. Сентябриин 30-ай байдалаар, үбһэ хуряалгань дүүрээдүй. «Шандали» СПК-гай, «Балжана» АК-гай, «Онон» үүлтэртэ ажахынуудай үбһэшэдэй бригаданууд нютаг дээрээ малай хоол бэлдэжэ, харюусалгата ажалаа түгэсхэжэ байнхай. Балжанынхид олон жэлдэ удаа дараалан Харымай аймагай сабшалан дээрэ гарадаг аад, байгша ондо өөһэдынь газар ургасатай байба бшуу. Зүдхэлиин «Родина» ажахынхид хүршэ Агын аймагай Баян-Булагай газар дээрэ малай хоол нөөсэлнэ. Ажахын сабшалан бага, тиимэһээ жэл бүри нютагһаа гадуур гаража, үбһэ бэлдэдэг заншалтай. Тиихэдээ зүдхэлиинхид үбһэтэй болохын тула хэдэн зуугаад модоной зай гаталжа, түсэбөө дүүргэдэг байгаа. Мүнөө хори гаран модоной зайда Баян-Булагай газар дээрэ 2316 тонно малай хоол бэлдэжэ, нютаг руугаа шэрэнэ. Хараалһан түсэбэйнгөө оройдоол 47 хуби нөөсэлөөд байна бшуу. Ажахын түрүүлэгшэ Дарима Дондоковагай мэдээсэһээр, нөөсэлһэн хоолынь хүрэхэгүй. Тиимэ тула малай хоол бэлдэлгын ажалаа октябриин тэн болотор ябуулха юм. Дулдаргын аймагай фермернүүд байгша ондо үбһэ тэжээл һайнаар абажа байна гээд баталхаар: фермернүүд түсэбэйнгөө 88 хуби тухай үбһэ абанхай. Малынь хамтын ажахынуудай малһаа олон, шэнэ трактор техникээр гүйсэд хангаатай.

   Бүхыдөө тойрогоор хаража үзэбэл, 59111 тонно малай хоол нөөсэлэгдэхөөр хараалагдана. Энэ хоол тойрогой 35782 толгой малда хүрэхэ ёһотой.

   Таряа хуряалга эршэдэнэ

   Полинууд дээрэ комбайнууд эдеэшэһэн таряа хуряажа абана. Энэ жэлдэ хамтын ба таряашанай-фермерскэ ажахынууд обёос ехээр тариһан байха юм. Харин урда жэлнүүдтэ шэниисэ ехээр таридаг байгаа.

   Зундаа механизаторнууд тариhан орооhото культурануудаа элдүүрилжэ, химическэ үтэгжүүлгэ ехээр хэрэглээгүй бшуу. Хүдөө ажахынхид уридшалан, ургаса хуряалгын урда тээ хилээмэнэй ба тэжээлэй баланс табидаг гээшэ. Тариhан культурануудай янза бүреэр гурбан аймагай ажахынууд гектар бүхэнhөө дунда зэргээр 20 центнер ургаса абахаар мэдээнүүдые үгөөд байна. Мүнөө намар бороотойшье hаа, нарата үдэрнүүд олоор тудажа, таряа хуряалга hайн хэмжээндэ үнгэргэгдэнэ.

   Агын аймагай ажахынуудай таряалан дээгүүр таряа хуряалгын хүдэлмэринүүд эсэстээ хүрэнхэй. Калининай нэрэмжэтэ ажахы 500 га газарта орооhото культурануудые тариhан байха юм. Обёос 370 гектарта тариhаниинь, hайнаар ургаа. Полинуудынь хорёолоотой. Үмсөөрөө таряа ургуулдаг Сувор Батомункин, Баир Дондоков, Алдар Шойнинов, Баир Бальжимаев гэгшэд орооһото культурануудаа хуряагаад, тоог руу оруулжа сэбэрлэнэ. Таряа ургуулагша, мэдээжэ фермер Сувор Балданович Батомункин 320 гектар талмайда орооһото культура тарижа, нэгэ гектар талмайһаа 20 гаран центнер ургаса хуряаба. «Хүнхэр» ажахы орооһото культурануудай хүрэнгэ ургуулха, наймаалха талаар ажал ябуулха тусхай эрхэтэй болоо. Тээсгэн ажахыда сертификат барюулагдаа.

   Дулдаргын аймагай «Родина» ажахы 300 гектарта орооһото культура тариһан байна. Аймаг соо хамтын бэшэ ажахынууд таряа энэ жэлдэ ургуулаагүй. Гансал Табтаанайн фермер Александр Арбалжинов таряа тариһан.

   Могойтын аймагай «Победа», «Хүһөөшэ», «Ушарбай» хамтын ажахынууд, Сагаан-Шулуутайн «Базаржапов», Хара-Шэбэрэй Чимит Болотовой ба Пурбо Галсановагай, Хүһөөшын «Гэрэл» болон бусад фермернүүдэй полинууд дээгүүр таряа хуряалга эршэдэнхэй.Обёос, шэниисэ, ешмээн ба зелёнко г.м. орооһото ба тэжээлэй культуранууд хуряагдажа, тоог руу оруулагдана. Таряалануудые хорёололго орооhото культурануудай ургасада hайнаар нүлөөлнэ, ургамалнуудые адууhа мал гэшхэнэгүй. Ажахы бүхэн нилээн оролдолго, гарша гаргажа, таряаланаа ажаллажа, асари ехэ хүдэлмэринүүдые бүтээнэ. Жэл бүри тойрогой таряашад полинуудаа үргэдхэжэ, тэжээлэй ургамалнуудые ехээр тарижа, малаа таряанай зүйлөөр хангана бшуу. Тус аймагта таряа ургуулдаг фермернүүдэй ажахынууд олон юм. Аймагай 14 фермернүүд таряа ургуулжа, мал үсхэбэрилнэ, хүрэнгэ хадагална, ажаһуугшадта малай хоол наймаална. Ажахынууд таряагаа хуряажа дүүргээд, полинуудые хахалжа, паар бодхоохо юм. «Улаан-Одон» ажахын фермернүүд Чимит ба Доржи Шойдоковууд 2-дохи жэлээ суданай ногоо амжалтатай ургуулна. Байгша ондо «Тритикали» гэһэн шэниисын шэнэ сорт тариһаниинь, һайнаар ургаа бшуу. Фермернүүдэй тэмдэглэһээр, суданай ногоон манай эндэхи үбһэн тэжээлһээ ашаг шэмын талаар нэгэшье муу бэшэ. Мал эдихэдээ, тэнхээ тамираа алдадаггүй, тобир тарган зандаа байдаг ха. Аха дүү Шойдоковууд даашадаа казах улаан малаан эбэртэ бодо мал ба агын үүлтэрэй шэрүүн нооһотой хонидые үсхэбэрилдэг юм. Мал тобир тарган байхадаа, һүтэй, һайн түл үгэдэг гээшэ. Суданай ногоон малай бэедэ эгээл хэрэгтэй олон витаминуудтай. Энэ ногоон Африкада бии болоһон хадаа халуунда дуратай, үдэрэй туршада 10 сантиметр хүрэтэр ургадаг. Фермернүүд 70 гектарта тариһан суданай ногоо эдэ үдэрнүүдтэ хуряажа дүүргэбэ.

   Тобшолол хэхэдэ, хүдөө ажахынхид байгша ондо үбһэ бэлдэлгээр ба таряа хуряалгаар түсэбөө үлүүлэн дүүргэбэ. Малай эдихэ тэжээл элбэг байхадаа, хүдөө ажахынхид үбэлжэлгэ айлангүй дабаха найдалтай. Үбhэнэй хажуугаар малай эдихэ гол хоолынь таряан болодог ха юм. Полинуудаар орооhото культурануудые хуряажа абаха хүдэлмэринүүд октябриин тэн болотор үргэлжэлхөөр хараалагдана.

   Эрдэни ЧИМИТДОРЖИЕВ.

You have no rights to post comments