Энэ нютаг ошожо ябахада, харгын хажуугаар бага, ехэшье талмай эзэлһэн хабтагар нуурнууд нэмжынэ. Авто-унаагай сонхоор харахада, наранай элшэ уһан дээгүүр ялалзан наадана, «хэмнай түрүүлхэб» гэһэндэл үзэгдэнэ.

   Харгын нүгөө талада эндэ тэндэ тогтоһон багахан сөөрэм уһан, саашаа тала, һөөг бургааһан, түймэртэ хайлажа һалаһан мододшье олон. Ой модоор хушагдаһан хада гүбээнүүдшье бии.

   Хада гүбээтэй, ой модотой, гол нууртай ямаршье баян газар гээшэб! Мэнэ-мэнэ болоод лэ, элдэб янзын шубууд, галууд зэлэ татан, ганганалдан, дээгүүрнай ниидэнэ. Гоё даа! Сэбэр агаараар анхилһан жэгтэйхэн газартай Иван-Арахлейн байгаалиин парк.

   Преображенкэ һуурин үнгэрбэбди. Эндэ хэнэй ямар байдалтайень анхаран харахаар. Зүдэрүү, һандаржа байһан гэрнүүдэй хажуугаар томо байшанууд, ордонууд болон амаралгын гэрнүүд бодхоогдонхой. Преображенкэ нютагһаа 7 модо зайда Архирэй нютаг оршоно.

Архирэй нютагай захиргаан. Авторай фото-зурагууд. 

 

   Энэ нютагта Ташаа нютагһаа гарбалтай Дулма Васильевна Нимаева 2004 онһоо захиргаанай толгойлогшын уялга даажа абаад ябана. 

   Архирэйһээ холо бэшэхэнэ Ташаа, Преображенкэ, Иван-Озеро багахан һуурингууд бии. Тэдэ сэлеэнүүдые нэгэдүүлһэн захиргааниинь Архирэй дээрэ байдаг. Бэшэ нютагуудта орходоо урдан сагһаа буряадууд Архирэй болон Ташаа дээрэ бүришье олоор түбхинэһэн юм. Дулма Нимаева толгойлогшын хэлэһээр, зоной тоо бүридхэлгэдэ 351 хүн бэшээтэй. Үнэн байдалаар харахада, ажаһуугшадай тоо 150-160 хүн болодог. Жэшээлбэл, Шэтэ Архирэй хоёрой хоорондо 90 модо болоно. Хүдөөгэйхидэй нютагтаа хэхэ ажалгүй байһан дээрэһээ хото город буляалдадагынь эли. Тэндэ ажалтай боложо, гэр бараа бодхоожо түбхинэхэдөө, аба эжыгээ хажуудаа абадаг заншалтай.

   Архирэйдэ һургуули, номой сан, соёлой байшан ажалаа ябуулжа байдаг. Фельдшерскэ пункт һая болотор хүдэлдэг байһан аад, мүнөө хүдэлхэ мэргэжэлтэд үгы гэжэ толгойлогшо тэмдэглээ һэн.

   Ехэнхидээ нютаг дээрээ наһанайнгаа амаралтада гараһан наһатайшуул үмсэдөө малаа үдхэнэ, үбэлэй сагта түлеэ залһа бэлдэжэ, шэтынхидтэ худалдана, үлэһэн залуушуул һара жэлээр вахтаар ажалда ошожо, мүнгэ зөөритэй болодог байна.

   Нютагай дэбисхэр дээрэ ойн зургаан, мүн түймэр саралгын часть эрхимээр ажалаа ябуулна юм. Иван-Арахлейн байгаалиин паркын дэбисхэр дээрэ түбхинэһэн зон нэгэ талаараа «бэрхэтэй» газарта байна гэжэ һанахаар. Юундэб гэхэдэ, нуурһаа гүльмөөр загаһа ехээр барижа болохогүй, агнахагүй, жэмэс ехээр суглуулхагүй гэхэ мэтын паркын хуулинууд олон юм. Мэнэ-мэнэ болоод лэ, шалгалта болодог. Мүнөө дээрээ 200-гаад амаралгын гэр нуурай эрьеэр жэрылдэнэ, амарагшадай ерэжэ, бэеэ сэнгүүлхэдэ, таатай зохид газар гэжэ Дулма Васильевна тэмдэглэнэ һэн.

   Арахлейн захиргаан бага бюджедтэйшье һаа, нютагайхидайнгаа эрмэлзэлээр, хүсэ шадалаар, туһаламжаар зориһоноо бүтээдэг. Тиигэжэ 2010 ондо нютагайхидай дэмжэлтээр субарга бодхоогдожо, эндэхи зон үргэдэг, мүргэдэг болоһон байна. Мүн һаяын сагта Иван-Озеро һууринда фельдшерскэ пунктын нээгдэхын ба «Луван Жалва» мунханай аяншалгын маршрудта оруулагдахын ябуулга хэгдэжэ байһан тухай толгойлогшо тэмдэглээ һэн.

   Валентина ЦЫРЕНЖАПОВА.

You have no rights to post comments