Зүдхэли нютагай ажалай ба дайнай ветеран Мунко Батожапов тухай хөөрэхэмнай.

   Арюна Мункуева 2005 ондо hургуулиин шаби ябахадаа, хүгшэн аба Мунко Батожапов тухайгаа «Дорога длиною в жизнь» гэһэн реферат бэшэhэн байна. Арюна элинсэгэйнгээ намтар, дайшалхы габьяа тухай шэнжэлһэн, тодорхойгоор мэдэхэ, тиигээд дансануудые ба шагналнуудые буулгаад эльгээгээ. Иигэжэ залуушуулай элинсэг тухайгаа мэдэхые оролдожо, намтарыень согсолжо, бүридхэжэ байhаниинь сэнтэй, омогорхохоор.

   Мунко Батожапов 1915 ондо Дулдаргын аймагай Зүдхэлиин Дээдэ Зүдхэли гэжэ газарта түрэhэн, үндыһэн. Тэрэ 1928 он болотор гэртэхиндээ хамhалсаһаар, нютагайнгаа тооhо шоройдоhоор үндыгөө. 1929-1932 онуудта Зүдхэлиин эхин шатын hургуулида hураад, 5-дахи ангияа Урда-Агада түгэсхэhэн юм. Һүүлээрнь Агын хүдөө ажахын техникумэй малай аргашанай таhагта hуража дүүргэhэн байна. Мүн Агын багшанарай техникумдэ 5 hарын курсда hуража, үзэг бэшэг мэдэхэгүй ябадал усадхалсажа, уншалгын байшан даагшаар (избач) хүдэлhэн. Гадна тэрэ нютагтаа зүблэлэй счетоводоор ажаллаа. 1937 ондо Кабанскда мүнгэн һангай курсда hураад, Дулдаргада аймагай мүнгэн һангай таhагта хүдэлөө. 1939-1940 онуудта колхоздоо ажаллажа байхадаа, жолоошоной курс дүүргээ. Тиигээд дайнай урда тээ жолоошоноор хүдэлhэн юм.

   Реферат соогоо Арюна Мункуева хүгшэн аба тухайгаа иимэ тобшолол хэhэн байна:

   «Дансанууд соонь «5кл», али «эхин шатын» гэжэ бэшээтэй. Харин тэмдэглэлнүүд, дурсалганууд болон намтар тухай бэшэhэниинь ород хэлэ hайнаар мэдэдэг, үзэг бэшэгтэй, эрдэм мэдэсэтэй, ажабайдалай олон талаар hонирходог байhыень тэмдэглэнэ».

   Дайшалхы зам

   Мунко Батожапов 1941 оной июлиин 26-hаа Безречная станциин 77-дохи разъезддэ алба хаажа эхилээ. Японой Квантунска армиин дайгаар ороо hаа, бэлэн байха гэжэ сэрэгэй бэлдэлгэ гаража байгаа. 1942 оной сентябрь hарада Москвада, Кубинка станциин пересыльнэ пункт дээрэ 172-дохи стрелково дивизи байгуулагдажа байгаа. Мунко Батожапов 13-дахи армиин дивизиин отдельнэ авторотын бүридэлдэ 1-дэхи Украинска фронтдо тудаа. 1942 оной ноябрь hарада Юго-Западна фронтдо 13-дахи арми Дон мүрэн дээрэ ехэ добтолгодо хабаадаа. Немецүүд мүрэн гаража, нүгөө тээнь бэхижүүлгэтэй болоһон байгаа. Манай сэрэгшэд Кантемировкэ гэжэ узловой станци ба Балаклея хото эзэлээ. Энэ хотодо манай сэрэгшэд немецүүдэй хүреэлэлгэдэ ороод байһанаа, дайсадые даража шадаhан юм. 1943 оной хабар Харьков хото хүрөө. Тиихэдэ дайсад сухарижа эхилээ һэн.

   Зун дивизинь Белокуракинска аймагта, Старобельск хотоhоо 70-аад модо зайда Хойто Донец руу добтололгодо хабаадажа эхилээ. Мунко Батожапов артиллерийскэ полкдо дайлалдахадаа, «Үхэлэй губи» гэжэ хубхай губида байлдаанда хабаадаhан байна. Һүүлээрнь Павлоград хото эзэлээ, тиихэдээ дивизинь Павлоградска гэжэ нэрэтэй болоо hэн.

   1943 оной намар дивизинь дайнай ара талада амархаяа ба бүридхэгдэхөө эльгээгдээ. Тиигээд нүгөө жэлэй үбэлынь Белорусска фронтдо дамжуулагдаһан юм. Мунко Батожапов сапёрно батальондо жолоошоноор табигдаа.

   Тэдэ передовойдо байхадаа, газар гэр (землянка) соо байрладаг, бороон, саһаншье байг, таһалгаряагүй блиндажнуудта, ДОТ-ууд ба ДЗОТ-уудта хэрэгсэлнүүдые зөөдэг бэлэй. 1944 ондо Мунко Батожапов Украинска фронтын бүридэлдэ Ровно, Дубно хотонуудые добтолон абалсажа, Польшо гүрэнөөр гаража, Вислэ мүрэн гаталалсаа.

   (Үргэлжэлэлынь 24-дэхи дугаарта уншахада болохо).

   Нордоп БАБУЕВА.

You have no rights to post comments