Үтэлһэн хүн гэмэргэн болодог, тиибэшье хэлэеэ мэдэдэг, тэрэ мүртөө зүбөөр хэрэглэдэг хүнүүдэймнай тоо олошорһой гэжэ һанахадаа, иигэжэ һууна хаб. Ухаа заажа байһан, хэрэгтэ хэрэггүй жэжэ юумэндэ бүдэржэ ябаһан хүн гээшэб гэжэ бү бодооройт, байһан юумэ байха ёһотой хэм соонь харуулха һанални. Тиихэдэ хэлэнэй асуудалда одоол жэжэ юумэн гэжэ байхагүй бшуу даа. Сэб сэхэ, тоб гэмэ ойлгосо байха ёһотой. Адаглажа ябахадаа, ажаглажа анхарһан тэдыгээ тайлбарилжа харуулха бодол бии. Тиихэдээ «зургаан» буряадууд һая болотор нэгэ, Буряад Уласай гүрэнэй хэлэн болохо уран зохёолой хэлэ бэшэгтэй байһанаа мартажа захалһан ушарые һамбаашалан, гэдэргэнь тэрэл «зургаан хэлэндэнь» бусааһан ябадал хэлэ ойлгохо, мэдэхэ ябадалые, бусад олон шалтагаануудай хажуугаар гэдэргэнь татаа гэмээр юм. Эгээ эхилээд хэлэхэ болобол, «хэлэн хосоржо байна» гэһэн ойлгосо яабашье үнэндэ хабаатай бэшэ. 

Хэлэн яагаад хосорбо гээшэб? Ямар хэб соо, ямар хэмжүүртэй һэм, тэрэл зангаараа. Хэлэн гээшэ хосороол һаа, энэ дэлхэйтэеэ сугтаа халижа ошохо юм бэшэ гү? Нэн түрүүшымнай ойлгосо – хэлэ мэдэдэг хүнүүдэй тоо үсөөрөө гэжэ байха ёһотой, сэхыень хэлэбэл, айхабтар түргэн үсөөрөө. Манай хүндэтэ профессор Бабасан Цыренович Доржиев: «Хэлэнэй талаар эрэмдэг – инвалиды по языку» гэжэ тон зүб тайлбари хэлээ бшуу даа. Үе мүсөөрөө болон бусад хубяараа эрэмдэг хүнүүд байдаг гээбы, энэ ушарта хэлэнэй талаар эрэмдэг. Ондоогоор юун гэжэ хэлэхэб? Энэмнай хэлэнэй хосоржо байһан бэшэ, хэлэ мэдэхэ, хэлэхэ зоной хосоржо байһан ушар. 

(Үргэлжэлэлынь 13-дахи дугаарта).

 

(«Буряад үнэн», 2024 оной 8-дахи дугаар).

Николай ШАБАЕВ.

You have no rights to post comments