1895-1897 онуудта суута түбэд эмшэн, Россиин дипломат, ниитэ ажаябуулагша Пётр Бадмаевай «Жизнь на восточной окраине» гэhэн үмсын газетэ Шэтэ хотодо хэблэгдэдэг байhан. Ород ба буряад хэлэнүүд дээрэ толилогдодог газетэ «П.Бадмаевай Наймаагай гэрэй» ѳѳрын типографида барлагдадаг байhан гэжэ эли. Газетын ямаршье цензурын шалгалтагүй гарадаг байhан ушар эзэнэйнь Россиин хаанай тусхай аршалалта доро байhаниие гэршэлнэ.

 

П.Бадмаев иимэ морин-түмэр харгы Шэтэдэ байгуулха һэдэлгэ хэһэн.

 

Буряад хэлэн дээрэ түрүүшын газетэ 4-6 нюуртайгаар, долоон хоногой таба дахин гарадаг байhан. Дугаарнуудынь, мүнѳѳнэйхидэл, хүнүүдэй захилаар тэрэ үеын почтоор тараагдадаг ба наймаада табигдадаг hэн ха. Тус газетэ буряад уладай дунда айхабтар түргэн таран дэлгэрhэн, ганса Агын ведомствэдэ 600-гаад захигшадтай байhан гэжэ эли. Юундэб гэхэдэ, түүхэдэ түрүүшынхеэ П.Бадмаевай хэблэлдэ буряадуудай түрэл хэлэн дээрэнь байдал тушаань үргэн гүнзэгыгѳѳр мэдээнүүд үгтэдэг байгаа бшуу.

Урдын газетын нюурнуудые hэхэхэдэ, үе сагуудай хоорондохи машинаар XIX-XX зуун жэлнүүдэй бэлшэртэ айлшалhандал гайхамшагта мэдэрэл түрэнэ… Yнгэрhэн түүхын хуудаhанууд дээрэ мүнхэрhэн сагай хүлгѳѳтэ ушарнууд hонирхол татана, зүрхэ сэдьхэл доhолгоно.

Түрүүшын буряад газетын, нэн түрүүн, политическэ асуудалнуудта ехэ анхаралаа хандуулдаг байhаниинь тобойсо харагдана. П.Бадмаев Түбэд, Хитад ба Монгол гүрэнүүдые Россиин Империин бүридэлдэ оруулха тушаа ехэ хараа бодолтой байhан гэжэ эли. Түсэбүүдтэнь император III Александр найдалтайгаар хандажа, дэмжэлтэ үзүүлдэг байhан түүхэтэй.

Тэрэнэй бэелүүлгын хэмжээндэ П.Бадмаев хаанай туhаламжаар гүрэнэй санhаа урьhаламжын ехэ мүнгэ абаад, Шэтэ хотодо «П.Бадмаевай Наймаагай гэр» байгуулhан. Худалдаа наймаагай хажуугаар «Жизнь на восточной окраине» (Зүүн захын булангай амидарал) гэhэн мэдээ номнолой талаар ехэ үүргэтэй газетэ байгуулагдаhан ушартай.

 

ХИТАДЫЕ РОССИДА НИИЛҮҮЛХЭ

Yшѳѳ 120 жэлэй саада тээ П.Бадмаев иигэжэ бэшэhэн байна: «Хитад арад – тусгаар ажалша бүхэриг арад. Олзын хэрэг эрхилхэ, эд зѳѳри үдхэхэ талаар хитадууд американцуудые булидаг. Һүбэлгэн ба тусхай арга мэхэтэйгээрээ еврейнүүдэй урда ябадаг. Газар элдүүрилхэ ба ургаса ургуулха талаар хитадуудые хүсэхэ арад дэлхэй дээрэ үгы».

Удаань П.Бадмаев хитадуудай дээрэнь ямаршье үндэhэн яhанай – ород, монгол, түбэд - хаанай, императорай зонхилходо, хайхарамжагүйгѳѳр хандадаг тушаа онсо тэмдэглэнэ. Тиимэhээ Хитадые Россиин империдэ ниилүүлхэнь тон бэлэн гэжэ П.Бадмаев хэлэдэг байhан.

 

Дэлгэрэнгыгээр 46-дахи дугаарта

You have no rights to post comments